کافه اقتصاد

هنگامی که دولت‌ها با کسری بودجه مواجه می‌شوند، سیاست‌گذاران به تکاپو می‌افتند تا راه‌هایی پبدا کنند که  درکنار افزایش درآمد مالیاتی، کمترین آسیب را به همراه داشته و حتی شاید برای جامعه مفید هم باشند. برخی این راه را مالیات بر نوشیدنی‌های قنددار مانند نوشابه می‌دانند.

اما آیا مالیات بر نوشابه ایده‌ی مناسبی است؟ اقتصاددانان معمولاً از مالیات بر مصرف در مقابل مالیات بر درآمد حمایت می‌کنند، چراکه مالیات بر مصرف کمتر بر مقدار پس‌انداز ، سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی اثر می‌گذارد. اما سئوال اصلی در مورد مالیات بر مصرف نوشابه این است که آیا برخی از انواع مصرف باید از انواع دیگر آن متمایز شده و مالیات بالاتر بر آنها وضع شود؟

گاهی وضع مالیات بر مصرف یک کالای خاص در قالب اثرات مخرب آن بر دیگران توجیه می‌شود. اقتصاددانان این موارد را آثار بیرونی منفی می‌نامند و به عنوان مثال مالیات بر مصرف گازوئیل در این دسته قرار می‌گیرد. هرگاه شما از اتومبیل خود برای حمل و نقل استفاده می‌کنید اثرات مخربی را مانند شلوغی خیابان‌ها، افزایش زمان حمل و نقل، بالا رفتن احتمال تصادف، افزایش آلودگی و غیره را به جامعه تحمیل می‌کنید. به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان از مالیات بر گازوئیل حمایت می‌کنند تا با افزایش قیمت آن، رانندگان را مجبور کنند تا آثار بیرونی منفی استفاده از اتومبیل شخصی خود را نیز در نظر بگیرند.

اما استفاده از چنین منطقی در مورد دیگر کالاهای مصرفی چندان واضح نیست. به عنوان مثال سیگار از جمله کالاهایی است که دولت‌ها برای جلوگیری از مصرف آن مالیات‌های سنگین بر آن وضع می‌کنند. اما چنین مالیات‌هایی با گزاره‌ی آثار بیرونی سیگار قابل توضیح نیست. تصور کنید فردی مایل باشد در خانه‌ی شخصی خود روزی دو بسته سیگار مصرف کند؛ بخش اصلی اثرات مخرب این رفتار به خود شخص بازمی‌گردد و حتی اگر آثار دود سیگار به افراد کنار دستی مطرح باشد، چنین مشکلی باید در داخل خانواده حل شود نه اینکه دولت برای حل آن مداخله کند!

گاهی اوقات مدافعین چنین مالیات‌هایی عنوان می‌کنند که مصرف برخی کالاها اثرات منفی بر مخارج کل جامعه دارد. به عنوان مثال مصرف سیگار منجر به بیماری فرد و در نتیجه موجب افزایش هزینه‌ی درمان و بالا رفتن حق بیمه خواهد شد. اما حتی این گزاره هم روی دیگری دارد:  اگر مصرف‌کننده‌گان سیگار زودتر از دیگران فوت کنند آنگاه حقوق بازنشستگی کمتری هم دریافت می‌کنند. برخی از اقتصاددانان این ارقام را در مورد مصرف سیگار بررسی کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که تقریباً این دو اثر با یکدیگر برابر هستند، به عبارت دیگر افراد سیگاری هزینه‌ای بر سایر افراد جامعه تحمیل نمی‌کند.

گرچه ممکن است درنظر گرفتن منفعت برای مرگ زودرس افراد در جامعه عجیب باشد، اما اقتصاددانان هنگام بررسی آثار یک سیاست چیزی جز موجوداتی بی‌روح نیستند: اگر قرار است هزینه‌ی اضافه شده بر بودجه‌ی کشور عامل وضع مالیات بر مصرف کالایی خاص باشد، این محاسبه باید صادقانه و همه‌جانبه انجام شود.

با این وجود علت دیگری برای وضع چنین مالیات‌هایی وجود دارد و آن اینکه مصرف بعضی از کالاها اثرات مخربی در آینده بر روی فرد می‌گذارد. به عبارت دیگر فرد امروز از مصرف کالا لذت می‌برد اما در آینده هزینه‌های مخرب آن را خواهد پرداخت.

حتماٌ مشاهده کرده‌اید که برخی از والدین قدرت انتخاب فرزندان خود را محدود می‌کنند چراکه معتقدند این کار به نفع فرزندشان است. تعدادی کمی از نوجوانان به اندازه‌ی کافی آینده‌نگر هستند تا بتوانند هنگام تصمیم‌گیری، تمام آثار آتی رفتار خود را در نظر بگیرند. والدین نیز امیدوارند روزی فرارسد که فرزندانشان برای قیودی که اکنون به آنها تحمیل شده است سپاس‌گذار باشند.

اما انسان یک دفعه در سن 18 سالگی که جامعه آن را بالغ می‌نامد عاقل نمی‌شود. همواره بخشی از شخصیت ما به دنبال لذت‌های زودگذر است و اثرات بلندمدت کارهای خود را نادیده می‌گیرد. بنابراین وضع مالیات بر کالاهایی که آثار مطلوب آنها ابتدا و آثار نامطلوب آنها در آینده ظاهر می‌شود راهی است تا هنگام تصمیم‌گیری اثرات بلندمدت آنها نیز به ما یادآوری شود. 

اگر این بهترین گزاره برای مالیات بر گناه باشد، که به نظر من چنین است، به سئوالی چالش برانگیز در فلسفه‌ی سیاسی می‌رسیم: چه مقدار باید به دولت اجازه داد که ما را از خودمان محافظت کند؟ و اگر وارد چنین جاده‌ای شویم کجا متوقف خواهیم شد؟

درست است که وضع مالیات بر نوشابه ما را تشویق می‌کند تا مواد مغذی‌تر مصرف کنیم و در آینده سالم‌تر باشیم، اما مالیات بر شکلات، بستنی و غذاهای سرخ‌کردنی نیز چنین وضعیتی دارند. سوبسید دادن به سبزیجات، عضویت در باشگاه ورزشی و نخ دندان نیز در گام‌های بعدی قرار دارند. با این استدلال، مالیات بر فیلم‌های ترسناک و سوبسید دادن به برنامه‌های ادبی نیز دور از ذهن نخواهد بود!

در آخر یادآوری می‌کنم حتی زمانی که افرادی عاقل و بالغ هستیم گاهی دوست داریم تا والدین کنارمان باشند و هنگام انتخاب، راه درست را نشانمان دهند. بنابراین سئوال این است که آیا به اندازه‌ی کافی به دولت اعتماد دارید که او را به عنوان نگهبان و مراقب خود انتخاب کنید!؟!

منبع: نیویورک تایمز، 6 ژوئن 2010.

اقتصاد بیش از هر علم دیگری درگیر گزاره‌های غلط است. این اتفاق تصادفی و از روی بخت و اقبال نیست. از طرفی تحلیل مسائل اقتصادی خود به اندازه‌ی کافی سخت هست که موجب گزاره‌های نادرست شود اما عواملی دیگری در اقتصاد وجود دارند که موجب صد برابر شدن مشکلات در این علم شده‌اند. این عوامل که در علومی مثل ریاضیات، فیزیک یا پزشکی محسوس نیستند، انگیزه‌های خودخواهانه‌ی شخصی است. درحالی که هر گروهی در جامعه انگیزه‌های مشابهی با سایر گروه‌ها دارد، انگیزه‌هایی در تضاد با سایرین نیز دارد. درحالیکه بعضی سیاست‌های عمومی در بلندمدت موجب بهبود وضع تمامی آحاد اقتصادی می‌شود، برخی دیگر موجب منفعت یک گروه به قیمت دیگران خواهد شد. گروهی که از چنین سیاست‌هایی منتفع می‌شود، چنان علاقه‌ای به این سیاست‌ها دارد که پیوسته برای رسیدن به آن‌ها تلاش خواهد کرد. بهترین نخبگان جامعه را به کار خواهد گرفت تا تمامی وقت خود را صرف معرفی کردن سیاست دلخواه آنان کنند. در آخر نیز یا خواهد توانست گزاره‌ی خود را به عموم مردم بقبولاند یا آنقدر آب را گل‌آلود می‌کند تا فکر کردن در مورد آن غیرممکن شده و بتواند ماهی بگیرد.

علاوه بر دنبال‌کردن تمایلات خودخواهانه، عامل اساسی دیگری وجود دارد که موجب تولد روزانه‌ی گزاره‌های غلط می‌شود. این علت ناشی از تمایل انسان به درک آثار اولیه‌ی یک سیاست یا اثر آن بر روی یک گروه خاص است. بلکه صحیح این است که آثار بلندمدت هر سیاست هم بر تمامی گروه‌ها دیده شود، یعنی گزاره‌های غلط ناشی از دقت نکردن به آثار ثانویه‌ی سیاست‌ها است.

همین موارد است که تفاوت بین اقتصاددانان خوب و بد را شکل می‌دهد. اقتصاددان بد تنها آنچه در نگاه اول برق زند را می‌بیند، درحالیکه اقتصاددان خوب به ادامه‌ی داستان توجه می‌کند. اقتصاددان بد تنها آثار مستقیم یک سیاست را می‌بیند، درحالیکه اقتصاددان خوب به آثار غیرمستقیم آن نیز دقت می‌کند. اقتصاددان بد تنها آثار سیاست بر یک گروه خاص را می‌بیند درحالیکه اقتصاددان خوب آثار آن بر تمام گروه‌ها را در نظر می‌گیرد.

اینکه باید تمامی آثار یک سیاست بر همه‌ی مردم در نظر گرفته شود ممکن است واضح و ابتدایی به نظر برسد. اما انسان را در زندگی شخصی خود در نظر بگیرید. آیا او نمی‌داند بسیاری از هوس‌ها که در لحظه جذاب به نظر می‌رسند نهایتاً اثرات مخربی خواهند داشت؟ آیا هر کودکی نمی‌داند که خوردن بیش از حد شکلات موجب بیمار شدن او می‌شود؟ آیا افرادی که الکل مصرف می‌کنند نمی‌داند که به کبد خود آسیب می‌رسانند و عمر خود را کوتاه می‌کنند؟ آیا سیگاری‌ها نمی‌دانند که خود را به انواع بیماری‌ها مبتلا خواهند کرد؟ و نهایتاً آیا افراد بیکار یا ولخرج نمی‌دانند که به سمت فقر و بیکاری در حرکتند؟

با این وجود هنگامی که به تحلیل مسائل می‌پردازیم چنین گزاره‌های ساده‌ای را فراموش می‌کنیم. افرادی که امروزه اقتصاددانان نابغه خوانده می‌شوند، سیاست‌هایی نادرست را تجویز کرده و روش‌هایی پوچ را عامل پیشرفت می‌دانند. هنگامی هم که آثار بلندمدت سیاست‌ها به آن‌ها نشان داده می‌شود، گستاخانه پاسخ می‌دهند: «در بلندمدت همگی خواهیم مُرد.» اینگونه است که گزاره‌های نادرست، سیاست‌های مناسب را از پیش رو برمی‌دارند.

داستان آنجا غم‌انگیز می‌شود که بدانیم هم‌اکنون در حال پرداخت هزینه‌ی سیاست‌های سالیان دور و نزدیک هستیم. قبل از آنکه متوجه شویم، امروز رفته و فردایی آمده است که اقتصاددان بد آن را از یاد ما برده بود. گرچه آثار بلندمدت یک سیاست دیر و زود دارد و ممکن است چند ماه، چند سال یا حتی چندین دهه زمان لازم داشته باشد تا نمایان شود اما سوخت و سوز ندارد. از این جنبه کل علم اقتصاد را می‌توان در یک درس خلاصه کرد، و آن درس را می‌توان با یک جمله بیان نمود: هنر اقتصاد تنها تشخیص آثار کوتاه‌مدت سیاست و بر گروهی خاص نیست بلکه در توجه به آثار بلندمدت آن و بر تمامی آحاد اقتصادی است.

بگذارید بحث را با یکی از ساده‌ترین و در عین حال یکی از متدوال‌ترین گزاره‌های نادرست ادامه دهیم. پسری شرور را تصور کنید که سنگی به دست دارد و آن را به سمت شیشه‌ی نانوایی محله پرتاب می‌کند.گرچه نانوا به سرعت بیرون می‌دود، اما پسرک فرار می‌کند. مردم دور نانوا حلقه زده‌ و به سوراخی که آجر در پنجره ایجاد کرده است خیره می‌شوند. پس از مدتی تعدادی از آن‌ها با اعتماد به نفس به نانوا می‌گویند به نیمه‌ی پر لیوان نگاه کند چراکه شیشه‌ی شکسته موجب رونق کسب و کار شیشه‌بر خواهد شد. می‌گویند اگر شیشه‌ای شکسته نمی‌شد آنگاه خدا می‌دانست چه اتفاقی برای صنعت شیشه‌سازی می‌افتاد. و ادامه می‌دهند پولی که نصیب شیشه‌ساز شود در روندی بی‌پایان موجب رونق دیگری و دیگری خواهد شد. دور از ذهن نیست که نهایتاً به این جمع‌بندی برسند که پسرک نه تنها کار بدی انجام نداده بلکه موجب گردش چرخ اقتصاد و ایجاد اشتغال شده است!

حال اجازه دهید از زاویه‌ای دیگر به موضوع نگاه کنیم. گرچه شیشه‌ی شکسته موجب کسب درآمد برای شیشه‌ساز خواهد شد اما مبلغی که صرف شیشه می‌شود باید از جیب نانوا خارج شود، یعنی وی مبلغی کمتر برای خرج کردن خواهد داشت. چون وی مجبور است که شیشه‌ی مغازه‌ی خود را عوض کند باید از کالایی که مایل بود با پول آن بخرد، مثلاً لباس، صرف نظر کند. بنابراین گرچه کسب‌وکار شیشه‌ساز بهتر شده است اما کسب و کار خیاط از دست رفته است. هیچ اشتغال جدیدی هم به وجود نیامده است. مردم تنها به یکی از دو گروهی که تحت تاثیر شکستن شیشه قرار می‌گیرند فکر می‌کردند، آن‌ها فراموش کردند که نفر سومی هم به اسم خیاط در کار است. گرچه مردم شیشه‌ی جدید را می‌بینند اما هیچگاه لباسی که فرد می‌خواست بخرد را نخواهند دید چراکه هرگز دوخته نشد. آنها خیاط را فراموش کردند چراکه هیچ وقت وارد صحنه نخواهد شد و تنها چیزی را دیدند که در لحظه‌ی اول برقش چشم را گرفت.

گرچه این مثال ممکن است کم‌اهمیت به نظر برسد اما در زندگی روزمره‌ی ما پی‌درپی تکرار می‌شود. دولت‌ها برای رفع انواع مشکلات اقتصادی، از جمله بیکاری، از روش تخصیص اعتبار استفاده می‌کنند. آنها دقت نمی‌کنند که راه افزایش اشتغال تحول در ساختار بازار کار و محصول، مانند اصلاح قوانین کار، افزایش رقابت در صنایع مختلف و کاهش انحصار است. بلکه سعی می‌کنند با تخصیص اعتبار اشتغال ایجاد کنند! سئوال این است که اعتباری که قرار است اشتغال ایجاد کند از کجا تامین شده است؟ در اقتصاد غذای مجانی وجود ندارد! اگر اعتبار از جیب دیگری خارج شده است (مالیات) که در جای دیگری اشتغال را کم کرده است و اگر اعتبار از بانک مرکزی (پایه پولی) به دست بیاید که تنها تبدیل به تورم خواهد شد!

برگرفته از کتاب «اقتصاد در یک درس» نوشته‌ی هنری هزلیت.

برخی ادعا می‌کنند که تحصیل در رشته‌ی اقتصاد منجر می‌شود که اقتصادخوانده‌ها در زندگی روزمره‌ بیشتر به دنبال منافع شخصی خود باشند. شواهدی، از جمله مطالعه‌ی واپلز (1995) [1]، وجود دارد که نشان می‌دهد حتی گذراندن درس مبانی اقتصاد می‌تواند باعث شود افراد نتایج حاصل از مکانیزم بازار آزاد را عادلانه‌تر بدانند. واپلز بیشترین تغییر در رفتار را در میان زنان پیدا کرده است.

مطالعات تجربی در مورد تاثیر تحصیل در اقتصاد بر رفتار افراد نتایج یکسانی نداشته است. به عنوان مثال براساس مطالعه‌ی آزمایشگاهی کارتر و آیرنز (1991) [2] بین رفتار دانشجویان سال اول و آخر اقتصاد تغییر اندکی مشاهده شده است؛ که به عبارتی نشان می‌دهد یا اقتصاد خواندن منجر به تغییر رفتار افراد نمی‌شود یا افرادی که جذب رشته‌ی اقتصاد می‌شوند از ابتدا با سایرین متفاوت هستند. برخلاف این مطالعه‌ فرنک، گیلوویچ و ریگان (1993) [3] بیان می‌کنند که احتمال همکاری دانشجویان رشته‌ی اقتصاد در بازی دو راهی زندانی کمتر از سایرین است [4]، البته مطالعه‌ی جدید فِرِی و مِیِر (2005) [5] نتیجه‌ی مطالعه‌ی آنان را زیر سئوال برده است.

به هر حال علتی وجود ندارد که تحصیلکرده‌گان اقتصاد نتوانند در جامعه شرفتمندانه رفتار کنند، بلکه مطالعات جدید نشان می‌دهد که اقتصاددانان در شرایط واقعی اخلاقانه‌تر از تحصیلکرده‌گان سایر رشته‌ها عمل می‌کنند. به عنوان مثال گرچه یکی از نتایج مطالعه‌ی کارتر و آیرنز (1991) ، که برمبنای پرسشنامه بوده، این است که دانشجویان اقتصاد بیان می‌کنند چنانچه مبلغی پیدا کنند به احتمال زیاد آن را برای خود نگه می‌دارند؛ اما یِزِر، گُلدفارب و پوپِن (1996) [7] در آزمایشی که در آن از پول واقعی استفاده کردند، یافتند که دانشجویان اقتصاد با احتمال بیشتری مبلغ پیدا شده را پس می‌دهند. آزمایش بدین صورت انجام شد که 10 دلار داخل یک پاکت‌نامه که آدرس و تمبر داشت قرار داده و سپس پاکت در داخل کلاس‌های اقتصاد و سایر رشته‌ها انداخته می‌شد. گرچه تنها 31% از نامه‌ها در رشته‌های تجارت، تاریخ و روانشناسی بازگردانده شد اما دانشجویان اقتصاد 56% از پاکت‌ها را بازگرداندند. در کل برخلاف ادعای برخی از منتقدین اقتصاد مدرن شواهدی که نشان‌دهنده‌ی رفتار غیراخلاقی اقتصاددانان باشد وجود ندارد.

منبع:

Claar, V., (2010) “Does Studying Economics Change One’s Ethics?’’, In Rhona C., Free eds., 21st Century Economics.

 ————————————————————————————————————————————-

[1] Whaples, R., (1995)  “Changes in attitudes among college economics students about the fairness of the market” ,  The Journal of Economic Education , Vol. 26,  pp. 308-313.

[2] Carter, J. and M. Irons, (1991) “Are Economists Different, and If So, Why?” The Journal of Economic Perspectives, Vol. 5, pp. 171-177.

[3] Frank, R., T. Gilovich and D. Regan (1993) “Does Studying Economics Inhibit Cooperation?” The Journal of Economic Perspectives, Vol. 7,  pp. 159-171.

[4] برای آشنایی با بازی دو راهی زندانی مراجعه کنید به فصل هفدهم از منکیو (2009) مبانی اقتصاد.

[5] Frey, M. and S., Meier (2005) “Selfish and Indoctrinated Economists?”,  European Journal of Law and Economics, Vol. 19, pp. 165–171.

[6] Yezer, A., R. Goldfarb and P. Poppen (1996) “Does Studying Economics Discourage Cooperation? Watch What we do, not what we say or How we Play”, The Journal of Economic Perspectives, Vol. 10, pp. 177-186.

روز گذشته توماس سارجنت و کریستوفر سیمز [1]، دو آمریکایی 68 ساله، با کسب جایزه‌ی نوبل نام خود را در تاریخ جاودانه کردند. دلیل انتخاب این دو نفر تحقیقات تجربی آنها در مورد روابط علت و معلولی بین ابزارهای سیاست‌گذاری (مانند نرخ بهره و مخارج دولت) و اهداف نهایی در اقتصادکلان (مانند تورم و رشد اقتصادی) اعلام شده است.

سارجنت و سیمز به ترتیب استاد دانشگاه نیویورک و استنفورد هستند. تحقیقات این دو نفر که به شدت به مسائل روز دنیا، يعني جلوگیری از وقوع یک رکود دیگر، مرتبط است؛ به صورت جداگانه در دهه‌های هفتاد و هشتاد میلادی انجام شده است.

به گفته‌ی آکادمی نوبل [2]، سارجنت به دلیل کاربرد مدل‌های ساختاری کلان‌سنجی [3] وی در بررسی تغییرات دائمی سیاست‌های اقتصادی انتخاب شده است؛ روشی که می‌تواند برای مطالعه‌ی واکنش انتظارات خانوار و بنگاه به تغییرات در اقتصاد استفاده شود. سیمز نیز به دلیل توسعه‌ی مدل‌های خودبرگشت برداری [4] در بررسی تاثیرات تغییرات سیاست‌گذاری و دیگر عوامل (مانند تغییر نرخ بهره) بر اقتصاد انتخاب شده است.

سیمز در مصاحبه‌ای تلفنی ضمن اعلام اینکه انتظار دریافت این جایزه را نداشته است، گفت: «چیزی بهتر از این نیست که جایزه را با دوست دوران دانشگاهم دریافت می‌کنم.» وی در پاسخ به این سئوال که با سهم خود از 1.5 میلیون دلار چه خواهد کرد نیز گفت: «با توجه مشکلات کنونی بازارهای مالی، مدتی آن را به صورت پول نقد نگه می‌دارم تا فکر کنم!»

سارجنت نیز در مصاحبه‌ای جداگانه گفت: «شگفت‌زده شده‌ام و هنوز نمی‌دانم که چگونه این موضوع را جشن بگیرم. همچنان به تدریس ادامه خواهم داد. امروز در دو کلاس تدریس کردم و نمی‌دانم که می‌توان آن را به عنوان جشن در نظر گرفت یا خیر.»

جایزه در دهم دسامبر، سالگرد درگذشت آلفرد نوبل، به برندگان داده خواهد شد.

——————————————————————————————————————— 

[1] Thomas Sargent, Christopher Sims

[2] Royal Swedish Academy of Sciences

[3] Structural Macroeconometrics

[4] Vector Autoregression

متنی که در ادامه می‌خوانید، اولین مطلبی است که به عنوان کافه‌نشین می‌نویسم. از این فرصت استفاده می‌کنم و از همه‌ی کافه‌نشینان، خصوصاً دوست عزیزم کافی، که من را در جمع خود پذیرفتند تشکر و قدردانی می‌کنم.

با افزایش نابرابری در ثروت و درآمد در ایالات متحده، برخی تصور می‌کنند که اقتصاد این کشور به خدمت ثروتمندان درآمده است. گرچه این واقعیتی است که فاصله‌ی بین ثروتمندان و سایرین در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است [1]؛ اما شرایط آنچنان که بعضی اعداد نشان می‌دهند ناگوار و نابرابر نیست.

بخشی از افزایش نابرابری در درآمد به علت روندهای طبیعی در جمعیت است. به صورت کلی، نابرابری درآمد بین کهن‌سالان بیشتر از جوانان است زیرا آنان زمان بیشتری برای صعود به قله یا نزول در چاه داشته‌اند. علاوه برآن، نابرابری در میان افرادی که بیشتر تحصیل کرده‌اند زیادتر است. احتمالاً افرادی که کمتر تحصیل کرده‌اند درآمدی نزدیک به هم دارند، و البته درآمدشان کمتر از دیگران خواهد بود. درحالیکه نوع توانایی‌ و انگیزه‌ها میان افراد با تحصیلات بالاتر بسیار متنوع‌تر است، که نتیجه‌ی آن درآمدهای گوناگون خواهد بود. بنابراین از آنجاکه متوسط سن جمعیت و میزان تحصیلات در ایالات متحده در حال افزایش است، نابرابری به صورت طبیعی افزایش پیدا خواهد کرد.

توماس لِمیکس، استاد اقتصاد دانشگاه بریتیش کلمبیا، روندهای جمعیتی را علت سه-چهارم از افزایش نابرابری درآمد در مردان و 69 تا 95 درصد از افزایش نابرابری درآمد در زنان می‌داند [2]. به عبارت دیگر افزایش نابرابری در درآمد تنها به دلیل بی‌عدالتی، سیاست‌گذاری عمومی نامناسب و غیره نیست.

نکته‌ی دیگر اینکه درآمد تنها شاخص اندازه‌گیری نابرابری نیست، حتی مهمترین شاخص اندازه‌گیری آن هم نیست. به عنوان مثال نابرابری در مصرف (تفاوت بین آنچه فقیر و غنی مصرف می‌کنند) شاخص مناسب‌تری به نظر می‌رسد. اگر این شاخص را مورد توجه قرار دهیم، متوجه می‌شویم که مقدار آن در ایالات متحده افزایش قابل‌توجه‌ای پیدا نکرده است [3]. البته مصرف علامتی ایده‌آل برای رفاه نیست؛ یک روند بالا و ثابت خرید می‌تواند نشانگر افزایش بدهی باشد، و توانایی خرید سینمای خانگی به معنی داشتن قدرت مالی برای خرید خدمات بهداشتی و درمانی نیست.

احتمالاً بهترین متغیر برای مطالعه‌ی نابرابری «رضایت‌مندی» است که البته از نظر اندازه‌گیری سخت‌ترین است. اما نابرابری در رضایت‌مندی نسبت به نابرابری در درآمد کمتر هدف قرار گرفته است. فردی که  پانصد هزار دلار  در سال درآمد دارد، 10 برابر بیشتر از فردی که پنجاه هزار دلار درآمد دارد خوشحال نیست. و کسی که پنجاه هزار دلار درآمد داشته باشد می‌تواند از قسمت قابل توجه‌ای از امکانات دنیای مدرن استفاده کند. حتی اگر پول بیشتر منجر به رضایت‌مندی بیشتر شود، این کار را با نرخی کاهنده انجام می‌دهد (مطلوبیت 1000 دلار درآمد بیشتر برای فردی که پانصد هزار دلار درآمد دارد بسیار کمتر از 1000 دلار بیشتر برای فردی با درآمد پنجاه هزار دلار است)، و گویا به صورت طبیعی نابرابری در رضایت‌مندی را کنترل می‌کند.

مطالعات رضایت‌مندی بر اساس پرسشنامه و گزارش اشخاص نشان می‌دهد که با گذشت زمان، نابرابری در رضایت‌مندی در ایالات متحده افزایش پیدا نکرده است. علاوه برآن نابرابری در رضایت‌مندی در ایالات متحده تقریباً به ‌اندازه‌ی سوئد و دانمارک (دو کشوری که به مساوات در درآمد معروف هستند) است [4]. بنابراین جامعه امریکا فرصت‌های خوبی برای افراد ایجاد می‌کند تا رضایت‌مند باشند گرچه همه را ثروتمند نمی‌کند.

اگر به «استراحت» در طول سال‌های 1965 تا 2003 نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که افرادی که کمتر تحصیل کرده‌اند نسبت به افراد تحصیل‌کرده بیشتر استراحت کرده‌اند. به عبارت دیگر افرادی که درآمد بیشتری دارند سخت مشغول به کار هستند و فرصت کمتری برای تفریح دارند.

در پایان، سئوال مهمتر این است که چرا باید نگران نابرابری در هر شکلی بود؟ باید به خاطر داشت که برابری در فرصت‌ها بسیار مهتر از برابری در درآمد است. دولت باید شرایطی را به وجود آورد تا همه فرصت‌های برابری داشته باشند که بتوانند از استعدادهای خود برای کسب موفقیت استفاده کنند. اگر این شرایط ایجاد شده باشد آنگاه دلیلی وجود ندارد تا نگران توزیع درآمد که نتیجه‌ی توانایی، انتخاب و تلاش افراد است باشیم.

منبع: نیویورک تایمز، 25 ژانویه 2007.

——————————————————————————————————————————————

[1] برای اطلاع از وضعیت فقر و نابرابری در ایالات متحده مراجعه کنید به فصل بیستم از منکیو (2009) مبانی اقتصاد.

[2] Lemieux, T., (2006) “Increasing Residual Wage Inequality: Composition Effects, Noisy Data, or Rising Demand for Skill?”, American Economic Review, Vol. 96, No. 3, pp. 461-498.

[3] Krueger D., and F. Perri, (2006) “Does Income Inequality Lead to Consumption Inequality?”, The Review of Economic Studies, Vol. 73, No. 1, pp. 163-193.

[4] See the symposium in Journal of Happiness Studies, December 2005.